Hasan Akarsu
BİR YAŞAMÖYKÜSÜ: “AYKIRI” (*)

Eğitimci, yazar Refet Özkan 1931 Denizli-Honaz doğumlu olup Köy Enstitülü bir yazar olarak tanınır. Birçok yapıtına bu kez “Aykırı” adlı yapıtını ekledi. Yazar, bu yapıtında kendisini “Aykırı” olarak nitelendirirken çocukluğundan başlayıp bugüne değin yaptığı çalışmaları, etkinlikleri anlatır.

Yazar, Osmanlının son dönemindeki çöküşünden başlayıp Kurtuluş Savaşı’yla başlayan dirilişi de yansıtır. Lozan Antlaşması’yla 30 Ocak 1923’te karara bağlanan Türk-Yunan halkının zorunlu göçünü anlatır. 450 bin Türk ile 1.200 bin Rum zorunlu olarak yer değiştirirken aileler büyük sıkıntı çeker. Yazarın anlattığı çileli yolculuk Kastro ve Vraşno’dan Denizli-Honaz’a olan yolculuktur. Yazar, zorunlu göçü Muhittin Yavuz’un ağzından yansıtır. Önce Selanik, sonra vapurla İzmir, sonra Honaz… Rumlardan kalan evlere yerleşir gelenler. Refet (Aykırı) ilkokulu Honaz’da okur, anadili Rumca olduğu için azarlanır. Rumeli türkülerini severek söyler, sirtaki oynar. Başarılı bir öğrencidir ve Isparta-Gönen Köy Enstitüsüne seçilir (1944). Okulun ilgisi, öğrencilere sahip çıkması şaşırtıcı gelir. Üretim içinde eğitime başlayıp özgüvenlerini kazanırlar. Sabahları halkoyunları oynayıp türkü söyleyerek güne başlarlar. İmeceyle okullarını yaparlar. Hasanoğlan Köy Enstitüsünün yapılarında çalışırlar (1946). Grup, yurt gezisi ödülünü kazanır. Trenle Anadolu’yu gezerler, Köy Enstitülerinde ağırlanırlar. 1948’de okulu bitirip Honaz-Alikurt Köyüne öğretmen olarak atanır. Yazar, 2. Dünya Savaşı sonrasında çok partili döneme geçişi anlatır. DP’nin yanlış uygulamaları ülkeyi geriye götürür. Öğretmenlik yaptığı yerleri tanıtır, 1955’te Gazi Eğitim Enstitüsüne girer (1955-1957).

Aykırı’nın Savaşımcılığı

Aykırı, ilkokul öğretmenliği sonrasında da savaşımcılığını sürdürür. 1957’de İstanbul’u gezerler sınıfça. Ankara’daki öğrencilik yıllarında yazar çevresiyle tanışır. Nurullah Ataç, Hasan Ali Yücel, Tonguç vb. Suşehri Ortaokuluna atanır, askerliğini yapar, Erzincan’a tanır. Hemşire Nezihe’yle tanışıp evlenir (1959). İkiz kızları Çiğdem ile Canan doğarlar. Yazar, 27 Mayıs 1960 Devrimini, 1961 Anayasasını değerlendirir. Gazetelerde yazılar yazar. Urla Ortaokuluna atanır. Orada KÖDF Başkanı seçilir. 7. Milli Eğitim Şurasına katılır. Toplantılarda konuşmacı olur. Sakarya-Geyve, İstanbul-Maltepe çalıştığı yerlerdir. TÖS Kartal Şubesi Başkanı seçilir. Soruşturmalar geçirir. Geyve’deyken oğlu Hakan doğar. 1969’da kızları Ayşe doğar. 1969 TÖS Boykotunda valilikçe açığa alınır. 12 Mart 1971 sonrasında gençlik eylemlerini desteklediği için tutuklanıp THKP-C’den cezaevine girer. 1974’te Ecevit affıyla çıkar. Özgürlüğüne kavuşup Orhan Gazi lisesine atanır, oradan emekli olur (1975-1976). Kitap-kırtasiye işine girer. Dergi çıkarır. Arkadaşı Kemal Yalçın’ın mektuplarıyla zorunlu göçü irdeler.

“Aykırı”, yazar Refet Özkan’ın yaşamöyküsüne ışık tutan bir yapıttır. Onun eğitimci, devrimci, savaşımcı yönünü yansıtır.

 

(*) Aykırı/Lozan Mübadili Bir Gencin Romanı-Refet Özkan, Ege Reklam Basım Sanatları, Kasım 2019, 302 s.

(Cumhuriyet Kitap, 13 Şubat 2020

Yazı Tarihi : 03.07.2020