Hasan Akarsu
DEVRİMCİ ÖĞRETMENLERİN SAVAŞIMI: “FAKİR VE REFET KİTABI” (*)

Eğitimci, yazar Refet Özkan, 1931 Denizli-Honaz doğumlu olup Isparta-Gönen Köy Enstitüsü’nü 1948’de bitirir. Yine eğitimci, yazar Fakir Baykurt’la aynı dönem, aynı okulda okurlar. Okul yıllarında ve sonraki öğretmenlik yıllarında devrimci öğretmenlerin savaşımına öncülük ederler. Refet Özkan, “Fakir ve Refet” kitabında, kendisinin ve arkadaşı Fakir Baykurt’un savaşımlarını belgeleriyle, anılarıyla gözler önüne serer. 1940’lardan günümüze değin eğitimimizdeki ilerlemeleri, gerilemeleri kayıt altına alır.

         Refet Özkan, Fakir Baykurt’un yaşamöyküsünü ayrıntılarıyla anlatır. Çocukluğunu, okul yıllarını, öğretmenliğini, örgütçülüğünü, emekli olunca Almanya’da yaptığı çalışmalarını anılarla, mektuplarla, tanıklarla yansıtır. Böylece günümüze değin eğitim tarihimizde yaşananlar, gözlerimiz önünden film şeridi gibi geçer. Köy Enstitüleri kurucuları Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç çalışmalarıyla bir kez daha yücelir. Tonguç’un o yıllardaki şu sözleri kararlılıklarını ne güzel yansıtır: “…Kanımızı ve iliklerimizi isteyerek köyün içine akıtmadıkça kırk bin köyün kenarına münevver insanın mezartaşı dikilmedikçe, bu köyün sırlarını anlayamayız. Onunla kucak kucağa, nefes nefese gelmek lâzımdır…” İşte Fakir Baykurt ve Refet Özkan, diğer ülküdaşları bu yolda yürümeye yemin ederler. Eğitim alanında kendilerini yetiştirirken sanat olaylarını izleyip yazmayı da sürdürürler. Çalışmalarını imeceyle yürütürler. Yurdun her yerini gezip tanıyıp halkı yüceltmek gerektiğine inanırlar. Gazi Eğitim Enstitüsü’nde okuyup kendilerini geliştirirler. Öğretmenlik yıllarında baskıcı düzene karşı örgütlenmek gerektiğini bilerek önce Köy Öğretmenleri Derneği’ni kurarlar, Gayret dergisini çıkarırlar. Türkiye Köy Öğretmen Dernekleri’nden, öğretmen örgütlenmesinde Türkiye Öğretmenler Sendikası’na (TÖS) giden yolda büyük uğraş verirler (08 Temmuz 1965). Fakir Baykurt Genel Başkan seçilir. Bu savaşımda yanlarında İsmail Sefa Güner, Veli Demiröz, Talip Apaydın, Dursun Kut, Dursun Akçam, Hayrettin Uysal, Mehmet Başaran vb. adlar vardır. “Devrim için eğitim” savaşımı zorludur. 08 Temmuz 1969’da Kayseri Alemdar Sineması’nda TÖDMF’nin TÖS’e devri yapılacağı sırada gericiler saldırıp öğretmenleri yakmaya çalışır. 10 Aralık 1969’da TÖS, öğretmenlere tüm yurtta boykot çağrısı yapar. 15-18 Aralık 1969’da yapılan boykot büyük ses getirir. Öğretmenin yalvarmayacağı, boyun eğmeyeceği, el açmayacağı, horlanmayacağı açıklanır. Tüm öğretmenler halkla yan yana, can cana bir savaşım içinde olmayı hedef seçer.

                Dikenlerin arasından çıkıp gelen yazar

        Devrimci öğretmenler bu savaşımlarından dolayı 12 Mart ve 12 Eylül darbelerinde çok acı çekerler. Refet Özkan, anılarında cezaevi yıllarını belgelerle, mektuplarla yansıtır. Kendisi de Fakir Baykurt da genç emekli olurlar. Fakir Baykurt, 12 Eylül darbesinde Almanya’dadır, yirmi yıl kalır ve orada 10 Ekim 1999’da pankreas kanserinden ölür. Almanya’daki yıllarında da oradaki işçilerimizin yaşantısını yansıtır öykülerinde, romanlarında. O, “dikenlerin arasından çıkıp gelen bir yazardır”. Gericileri bir gün yeneceğimize inanarak göçer dünyamızdan.

      Refet Özkan, Fakir Baykurt’la dostluklarını, çalışmalarını, arkadaş çevresiyle birlikte, belgelerle ortaya koyarken devrimci öğretmen savaşımını ve onun sanat çalışmalarını da başarıyla yansıtır.

 

(*) Fakir ve Refet Kitabı-Refet Özkan, Ege Reklam Basım Sanatları, 2020, 272 s.

(Cumhuriyet Kitap, 12 Kasım 2020)

Yazı Tarihi : 11.01.2021