Hasan Akarsu
GENÇLİK ROMANI: “DELİBO” (*)

Murat Uyurkulak 1972 Aydın doğumlu olup Tol (2002), Har (2006), Merhume (2016) adlı üç romanına “Delibo” romanını ekledi. Bir de Bazuka (2011) adlı öykü kitabı var. Yazar, Delibo (Deli İbo) romanında, başkişi ve anlatıcı olan Yusuf’un ilkokul ve Anadolu Lisesi öğrencilik yıllarını, sonraki yaşamını, arkadaş çevresini, tutkunu olduğu Yasemin arkadaşını yalın, akıcı bir dille anlatır.

             Yusuf’un babası Sefer, edebiyat öğretmenidir, şiire meraklıdır ve “Bir Nefes Hazan” adlı şiir kitabı vardır. Karısı boşanıp bir oğlunu da yanına alıp Afyon’a gider, bir kasapla evlenir. Kasap trafik kazası yapar, karısı ve üvey oğlu olan Yunus ölür. Yusuf, babasıyla yaşar ve onun yaşamına da tanıktır. Sefer, devrimcidir ve sendikada çalışır, kurtuluşun devrimde olduğuna inanır. Bornova’da görevliyken Isparta’ya sürgün edilir. Yusuf, Bornova’da ilkokul öğrencisiyken kendini gösterir. 4. sınıfta birlikte okudukları mahalle arkadaşı Yasemin’e ilgi duyar. Aklı hep ondadır. Yazları mahalledeki çetede birlikte olurlar. 5. sınıfta Yasemin’in ilgisizliğine üzülür, içine kapanır. Babası, Anadolu Lisesi’ni kazanması için dershaneye gönderir, ek iş yapar. Yusuf, sınavda Türkiye 8.si olur, Yasemin de sınavı kazanır ve İzmir Anadolu Lisesi’nde okurlar. Yusuf, Bornova’da tanıdığı Delibo’nun deli olduğunu (beyin özürlü), her gün sokaklarda bulduğu şeyleri topladığını, sonra kaybolduğunu, onu aradıklarını anlatır. Yasemin de arar Delibo’yu. Anadolu Lisesi’nde seçkin öğrenciler arasında sıkıntılı anlar yaşarlar. Zengin-yoksul ayrımı onlarda bir eziklik yaratır. Yusuf, öğrencilere tepkisini hemen gösterir. Taşra liselerinden nakil gelen öğrenciler de sorun yaratır. Sefer, Isparta’ya sürülünce Yusuf da Isparta Anadolu Lisesi’ne nakil olur. Orada öne çıkarılsa da okulda sorun yaratır. Selahattin’le (Selo) okuldan kaçıp serserilik yaparlar.  Selo’nun PTT Şubesini soyma planı başarısız olur ve öldürülür. Yusuf, olaydan kendini gizler; ama bunalıma girer. Babasının kitaplarını okur, kitap okuması yasaklanınca kütüphaneye üye olup okur. Sefer’in ataması bu kez İzmir’e yapılır.

                Eğitimin ve yaşamın açmazı

            Yazar, romanını geriye dönüşlerle iki ayrı bölümde sürdürür. Diğer bölümde okul yaşamı sonrası Yusuf’un yaşadıklarına yer verir. Yusuf, iki arkadaşını bıçaklayıp cezaevine düşer, altı yıl yatar. Orada Sincap Mehmet’ten yardım görür. Hapisten çıktığında Sincap Mehmet’in önerisiyle Konya’ya gidip on yıl Simsar Yavuz’un şoförlüğünü yapar. İşten çıkarılınca İzmir’e, babasının yanına döner. Bu arada Yasemin Berova da ünlü dizi oyuncusu olur ve herkes tarafından tanınır. Yusuf’la babası ve Yasemin sürekli bir aradadır. Yusuf, Yasemin’in yanındaki kişileri kıskanır, ona küser, ondan beklediği ilgiyi göremez. Sefer’in bekâr evinde buluşup içki içerler, toz çekerler. Yasemin, Delibo’nun peşindedir. Sosyal medyada fotoğrafını paylaşıp görüldüğü yerde bildirilmesini ister. Delibo, Ege Üniversitesi bahçesinde görülür, orada ararlar. Öğrenciler de yardımcı olurlar. Sosyoloji Doçenti Alp Deliorman’la tanışırlar. Alp, yayınevlerine bırakılıp basılmayan dosyaları derler. Yusuf’un da “Güller” adında böyle bir dosyası vardır. Onun peşine düşer, bulamaz. Yusuf, babasının şiirlerini okur, babasına da beğendiğini söyler. Baba-oğul arasındaki soğukluk gittikçe azalır ve iyi ilişkilere dönmeye başlar. Bu arada Delibo’nun kim olduğu araştırılır ve ortaya çıkarılır. Yasemin, Hayfa Film Festivali’nde tanıştığı Jülyet’i İzmir’e getirir. Jülyet’in ailesi İzmirli olup İsrail’e kaçarken ikiz kardeşlerden özürlü olan Abraham kaybolup İzmir’de kalır. İbrahim (İbo) olarak anılır ve adı Delibo’ya çıkar. O sırada 6. Enternasyonal’ın önderi Ezra Abraham’ın öldüğü duyurulur. Cenaze töreni yapılır. Delibo ise Ezra’nın özürlü ikizidir. Daha sonra Jülyet’in Ezra’nın sevgilisi olduğu anlaşılır. Sefer Kavala da bu enternasyonalın içindedir. Sefer, oğlu Yusuf’un sorusunu “uluslararası örgüt olduğu için sonunda biz kazanacağız” diye yanıtlar. Romanda, olaylar iki ayrı bölümde anlatılırken bir öğretmenin geçim dünyası, yaşama savaşımı, okullarda yapılan ayrımcılık, eşitsizlik, haksızlık, iki gencin çocukluktan başlayıp yoğunlaşan sevileri vb. başarıyla yansıtılır. Gençler, “ezik büzük geçirdikleri yılların kazdığı derin, karanlık bir çukuru doldurmaya çalışırlar.” Dizi oyuncusu Yasemin oynadığı dizide bile olsa “İnsanlık onuru işkenceyi yenecek!” diye bağırarak karakola götürülür.

        Yazar Murat Uyurkulak, “Delibo” romanında Anadolu Liselerinin en başarılı olduğu dönemde okuyan gençlerin durumuna tanıklık eder. Devrimci ve gerici gençliğin eylemlerini anımsatırken bir döneme ışık tutar. Eğitimin ve yaşamın açmazlarını birçok olayla birlikte gösterir.

(*) Delibo-Murat Uyurkulak, Roman, Can Yayınları, 1. Basım, Haziran 2020, 200 s. 

(Çini Kitap, Bursa, Eylül-Ekim 2020)

Yazı Tarihi : 08.10.2020