Hasan Akarsu
“GÖL 1938/ BİR EĞİTMEN KURSUNUN KURULUŞ DESTANI” (*)

Eğitimci yazar Mehmet Saydur 1958 Kastamonu Merkez Ortaköy doğumludur. İlkokul öğretmenliği, İlköğretim Denetmenliği yapar. Eğitim üzerine birçok yapıtı olan yazar “Göl 1938” adlı yeni yapıtında, Kastamonu Göl Köy’de kurulan eğitmen kursunun kuruluş destanını anlatır. Sunu yazısında bu yedi aylık denemeyi ayrıntılarıyla yansıttığını, “İnönü’ye, Köy Enstitülerine giden yolda sınavı bu kursun” verdiğini vurgular ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’la Kurs Müdürü Süleyman Edip Balkır’ın yorulmak bilmeyen çalışmalarını gözler önüne serer.

TBMM’de, köylere okul yaptırma yollarının bulunması ve gereken nitelikte öğretmen yetiştirilmesi tartışılırken Atatürk, MEB Saffet Arıkan’a askerde okuma yazma öğrenip onbaşı ve çavuş olan gençleri kurslara alarak köylere gönderilmesini önerir. Köylerdeki üç sınıflı okullara öğretmen yetiştirmek amacıyla yedi aylık eğitmen kursu açılır. Köylerden istenen özellikleri taşıyan gençler sınava çağrılarak belirlenir. Üç eğitmen kursundan birinin kuruluşunu Kastamonu Göl Köy’de Süleyman Edip Balkır üstlenir. Vali Avni Doğan, Doğrusöz gazetesi sahibi ve yazarı Hüsnü Açıksöz ile işadamı Muharrem Celal Bayar, her konuda yardımcı olurlar. Çevre il ve köyleriyle bağlantılar kurulur. Kursun kurulacağı yerdeki eski yapılar yıkılır, kerestesinden, taşından yararlanılır. Kursa seçilen öğrencilerin yardımlarıyla yeni binalar yapılır. Binalar yapılıncaya değin kurulan çadırlarda barınma ve eğitim çalışmaları sürdürülür. “Devlet toprağına devlet malı” kurulur imeceyle. Kurslar dört ana ders üzerinden yürütülür. Tonguç, çalışmaları yerinde dört beş kez izler. Ana binanın yapımında çok tuğla gerektiği, Kastamonu’dan karşılanamadığı saptanınca, bu işi yapmış olan iki öğrenci belirlenir ve onların öncülüğünde on binlerce tuğla kesilip ocaklarda pişirilir. Bu savaşım, yoktan var etme savaşımıdır ve Köy Enstitülerine giden yolu açmaktadır. Balkır, işyerinde çalışan öğrencileri görünce: ”Yaşayın delikanlılar! Sizin gücünüz dağı bile devirir. İnandım” (s.102) diyerek onları yüreklendirir. Milletin işi, Balkır’ın öncülüğünde yürütülür. Balkır bu çalışmalarını Tonguç’un önerisiyle kitaplaştırır: “ Yeni Hızla Köye Doğru”.

Kastamonu Göl Köy Eğitmen Kursu, yedi ayda, arı kovanı gibi çalışıp hem yapılaşmayı hem de eğitimi tamamlar (22 Ekim 1938). 10 Kasım 1938’de Atatürk ölür. Yerine Cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü, kurs yerini ve eğitmenleri ziyaret eder. Eğitmen Kursu Müdürü Süleyman Edip Balkır, İnönü’nün tüm sorularını ayrıntılı olarak yanıtlar ve beğenilip ödüllendirilir. Kursun sonunda 206 eğitmen yetiştirilip köylere gönderilir. Daha sonrası MEB Hasan Ali Yücel olur. Yücel ve Tonguç işbirliğiyle Köy Enstitüleri açılır. Eğitimci yazar Mehmet Saydur, kendi ilinde kurulan Göl Köy Eğitmen Kursu’nun kuruluş destanını belgeleriyle eğitim tarihimize kazandırır.

 

(*) Göl 1938/ Bir Eğitmen Kursunun Kuruluş Destanı-Mehmet Saydur, İnceleme-Araştırma, Öğretmen Dünyası Yayınları, 1. Baskı, Eylül 2019, 224 s.

(Öğretmen Dünyası, Ankara, Kasım 2019)

Yazı Tarihi : 21.07.2020