Hasan Akarsu
“KAPİTAL’İN MANTIĞI” (*)

Felsefeci, eleştirmen Cengiz Gündoğdu 1943 İstanbul doğumlu olup onlarca yapıtı vardır. Yeni yapıtı “Kapital’in Mantığı” ile “Maddeci Diyalektik Mantığa Giriş” yapmaktadır. Yazar altı bölümde, kapitalizmin genel görünümünü, Kapital’i anlamanın ilk koşulunu, diyalektik mantığı, işçi sınıfının konumunu, Hegel’deki diyalektiği ve maddeci diyalektiği inceler. Marks’ın Kapital’inin “az okunan, hiç anlaşılmayan” bir yapıt olduğunu belirtir. İnsanın görme, anlama ve kavrama gücünü “kelepçelerden kurtaran bir yapıt” olduğu için yasaklandığını söyler. Kapital’in, diyalektik mantığı, maddeci diyalektik mantığa dönüştürülerek yazıldığı için bunun büyük bir devrim olduğunu, “yaşamsal bir kitap” olduğunu anımsatır.

Yazar, kapitalizmin insanı kıskıvrak ele geçirdiğini, insanı kendine tutsak ettiğini, paranın emeğin yabancılaşması olduğunu vurgular: “… İnsanı tersine çeviren, bütün insani değerleri sıfırlayan kapitalizm… Kapitalizm nasıl işler, nasıl insanı insanlıktan çıkarır? Kitap boyunca bu yolda yürüyeceğim” (s.17) diyerek açıklamalarını sürdürür. Ortataş Çağından, Yenitaş Çağına değin geçen süreyi, ilkel toplumdan uygar topluma geçiş çağını belgelerle irdeler. Aristoteles’i, Hegel’i, Marks’ı değerlendirir. “Kapital’i anlamak için diyalektiği kavramak zorunlu. Ancak bu kavrayış için zihnin buna hazır olması gerekir” (s.29) der.

Yeni bir kişilikle yeni bir dünya için…

Yazar, Diyalektik Mantığı, Hegel’i, Zenon’u, Herakleitos’u vb. inceleyerek değerlendirir. Birçok felsefecinin görüşlerine yer verir. Aristokrasinin çöküşünü E. Zola’nın Nana romanından alıntı yaparak gösterir. İşçi sınıfının konumunu irdelerken Engels’ten yararlanır ve Upton Sinclair’in Şikago Mezbahaları romanından, Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde romanından örnek verir. Düşüncedeki büyük devrimi şöyle açıklar: “Hegel, bu iskeleti parçaladı (Aristoteles mantığını), tinsel diyalektik mantıkla. Bu büyük bir devrimdi. İkinci büyük devrim maddeci diyalektik mantık. Marks’la Engels’in buluşu” (s.89). Yazar, Maddeci Diyalektik Mantık için Marks’ın, Lenin’in sözlerinden yararlanır. Çelişkileri, Hegelci felsefeden sosyalizme geçişi, Lenin’deki diyalektiği değerlendirir: “… 100 liraya alınan pamuk 110 liraya satılıyor. İşte bu 10 liraya artı değer diyorum. Parayı sermayeye çeviren hareket, işte bu harekettir… Paranın sermaye olarak dolaşımına geldikte bunun sonu, sınırı yoktur… (s.103)… İşçi sınıfının sömürüsünün buluşu Marks’ındır…” (s. 105).

Cengiz Gündoğdu, bu kitapta Kapital’in Mantığını irdeleyerek sonunda bireyin kendine egemen olacağını ve yeni bir kişilikle yeni bir dünya için harekete geçeceğini vurgular. Felsefeyi sevenler için önemli bir yapıt olduğunu belirtmeliyiz.

 

(*) Kapital’in Mantığı/ Maddeci Diyalektik Mantığa Giriş-Cengiz Gündoğdu, Felsefe, Tekin Yayınevi, 1. Baskı, Kasım 2019, 110 s.

(İnsancıl Dergisi, İstanbul, Ocak 2020)

Yazı Tarihi : 22.06.2020